مقدمه

جمهورى اسلامى ايران نخستين حكومتى است كه در عصر جديد، داعيه پيروى و اعمال اصول اسلامى در سياست را دارد. پايه‏هاى اعتقادى اين حكومت، بر گرفته از تفسيرى خاص از اسلام مى‏باشد. به قول «فرد هاليدى‏»، انقلاب اسلامى ايران نخستين انقلاب در تاريخ جديد (پس از انقلاب كبير فرانسه در1789) مى‏باشد كه ايدئولوژى حاكم، شكل سازمان، اعضاى رهبرى كننده و هدفهاى اعلام شده آن، هم در ظاهر و هم در باطن، مذهبى بوده است. ⁽¹⁾ نظام حاصل از اين انقلاب نيز كاملا بر پايه‏هاى ايدئولوژى اسلامى استوار گرديده است.بنابر اين، طرح مقولات در عرصه سياست و حكومت ج .ا.ا بدون ياد آورى و تبيين جنبه اسلامى آن، نامفهوم خواهد بود. بدين منظور، در ابتداى اين بحث تلاش مى‏شود تا جايگاه بحث امنيت در اسلام مشخص گردد و پس از آن، ديدگاههاى امام خمينى(ره) در خصوص اين مساله مورد بررسى قرار گيرد.

مباحث مربوط به ديدگاه امام خمينى(ره) از آنجايى در ادامه بحث امنيت در اسلام مورد توجه قرار مى‏گيرد كه در واقع، انديشه‏هاى سياسى و حكومتى امام، باز تاب تفسير ايشان از سياست و حكومت در اسلام مى‏باشد. امام خمينى(ره) با توجه به ديدگاه ويژه‏اى كه در خصوص حكومت اسلامى داشتند و تمامى تلاش خود را در دوران مبارزات و استقرار نظام، صرف پياده نمودن آن نمودند، در زمينه مفاهيمى چون امنيت و منافع ملى نيز داراى تفسير مذهبى ويژه خود بودند. اين تفسير به طور همه جانبه، مباحث‏سياسى و حكومتى نظام را در دوران بيست‏ساله عمر آن مورد تاثير خود قرار داده است. با توجه به اين مساله طرح بحث امنيت در جمهورى اسلامى بدون فهم ديدگاه‏هاى امام ناقص خواهد ماند. لذا بررسى ديدگاه‏هاى كلى اسلام و انديشه‏هاى سياسى امام در اين خصوص مى‏تواند مقدمه‏اى براى ورود به بحث امنيت در جمهورى اسلامى ايران باشد. ⁽²⁾

نكته ديگرى كه در اين مقاله لازم به يادآورى است، مفهوم امنيت مى‏باشد. آنچه كه امروزه در مباحث‏سياسى، خصوصا در مباحث‏سياست‏خارجى، بيشتر مد نظر مى‏باشد، مفهوم «امنيت ملى‏» است نه فقط «امنيت‏» تنها.امنيت ملى از مفاهيمى است كه عمر چندانى در مباحث‏سياسى ندارد. ريشه آن به انقلاب كبير فرانسه بر مى‏گردد; زمانى كه براى اولين بار واژه‏هايى چون «ملى‏» و «مليت‏»، خلق شده و داراى تعاريف و محدوده‏هاى ويژه‏اى گشتند. تا امروز اين مفهوم دچار تحولات مختلفى شده‏است كه طرح آن در اين بحث مقدور نيست. ⁽³⁾ آنچه كه مى‏توان در اينجا به آن اشاره نمود، اين است كه امنيت ملى داراى دو بعد مى‏باشد: 1- بعد داخلى، 2- بعد خارجى. به رغم اينكه نمى‏توان در اسلام تعريف خاصى از امنيت ملى را جست‏جو نمود; ولى با معيار قرار دادن «مساله امنيت‏»، مى‏توان هم براى ابعاد داخلى آن و هم براى ابعاد خارجى آن، ديدگاه‏هاى مشخصى يافت. در بررسى آراى امام خمينى(ره) نيز در خواهيم يافت كه ايشان به گونه‏اى به هر دو جنبه از ابعاد ياد شده امنيت ملى توجه داشتند. براى جلوگيرى از اطاله كلام و بدون آنكه مبحثى مستقل در خصوص امنيت آورده شود، به اصل موضوع مى‏پردازيم.